Er zijn nogal wat factoren die de lange weg naar een heiligverklaring kunnen bekorten. Wonderen, een cultus met bedevaarten en de toestand waarin je lichaam verkeert bij het 'verheffen van de relieken'.

Belangrijk is ook dat je lekker ruikt op je sterfbed. Gewone lijken ruiken niet echt lekker, terwijl bij heiligen vaak wordt vastgesteld dat deze een aangename geur afscheidde als gevolg van het zojuist beëindigde vrome leven. Uiteraard een gunstig teken voor de toekomstige zalig- en heiligverklaring.

De geur van heiligheid werd onder andere vastgesteld na de dood van Sint Liedwina van Schiedam, die bij haar sterven plotseling de heerlijkste geuren begon te verspreidden. Ondank al haar open en etterende wonden! Ook van de zalige Conrad van Ascoli (1289), de allerzaligste weduwe Claire Gambacorti (1419), de zalige Julien van Sint-Augustinus (1606) en de zalige Nicolas de Longobardi (overleden 1709) begonnen tijdens hun sterven heerlijk te ruiken.

Twaalf jaar eerder, op 27 augustus 1988 om precies te zijn, meldde het ANP vanuit Vaticaanstad - onder de kop `Lichaam Pius X ongeschonden' - dat het stoffelijk overschot van deze paus 69 jaar na de begrafenis nog geen enkel teken van ontbinding vertoont. Het persbureau had dit gehoord van een Engelse journalist, en die had het verheugende feit vernomen uit de mond van bisschop Vittorio Ottaviani, lid van het kapittel van de Sint Pieter, de traditionele begraafplaats van de pausen.

Ottaviani was in het geheel niet verbaasd: `Pius X is in 1954 heilig verklaard, en een heilige blijft ongeschonden, want het is de zonde die ontbindt.'
Heiligheid is niet alleen de bekroning van een levenshouding, het heeft ook aantoonbare fysiologische gevolgen voor de dode die heilig geleefd heeft.

In hoeverre hier van 'wonderen' sprake zou zijn wordt natuurlijk onderzocht. Tenslotte worden pausen sinds menseheugenis gebalsemd en traditioneel begraven in drie kisten, waardoor er geen zuurstof bij kan komen. Wat betreft de conservering van het lichaam van Johannes de XXIII lijkt het zeker dat deze mede te danken is aan een injectie met formaline.
Johannes XXIII, 'Il papa bono' werd hij in Italië genoemd, de goede paus. Hetgeen natuurlijk niet betekend dat al zijn voorgangers slecht zouden zijn geweest. Velen spraken al tijdens het leven van Angelo Roncalli over 'il papa santo', de heilige paus. Zijn zaligverklaring van 3 september 2000 en zijn heiligverklaring die daar zeker op zal volgen, zijn voor de meeste katholieken slechts een formaliteit. Voor hen is hij al lang heilig. Tijdens het Vaticaans Concilie, kort na zijn overlijden, gingen er al stemmen op 'de paus van het Concilie' bij acclamatie zalig te verklaren. Ongehoord, maar kerkrechtelijk was dat mogelijk geweest. Enkele leden van de Curie staken daar toen een stokje voor. Wel werd besloten het proces voor zijn zaligverklaring te starten.

Het lijkverstijven
Is de geur het teken dat de ontbinding weigert de wetten van de natuur te gehoorzamen, de volgende stap is het uitblijven van de lijkverstijving of rigor mortis. Conrad van Ascoli lag niet alleen heerlijk geurend opgebaard, het lijk verstijfde niet, net zo min als de zalige Oderic (1331) en de heilige maagd Christina Visconti (1458). Heel gelovig Spoleto loopt uit om Visconti's zalig ruikende en soepele lichaam te vereren. Een vrouw tilt de lijkwade op en ziet dat Christina's gezicht `de blos van een levende' heeft behouden. Een man die volgens het verhaal ongeneeslijk ziek zou zijn en aan 'helse rugklachten' lijdt, draagt enige dagen later niettemin de baar van Visconti en geneest onmiddellijk na inademing van de goddelijke dampen die het lichaam verspreidt.

Stevig geurpatroon
Een wonder op zich is dat de geur van heiligheid geen vluchtig parfum is. Menig modern fabrikant van reukwatertjes zou een moord doen voor het patent van de geurstof die heiligen ook na eeuwen fris en aangenaam doet rieken. Zoals bij Euro-heilige Sint Karel de Grote het geval was.

In het jaar 1000 bezocht keizer Othon III de graftombe van Karel in Aken. Kronikeur Novalis geeft een gedetailleerde beschrijving van dit bezoek. Het binnenste van de grafkamer kon niet zomaar betreden worden, reden waarom Othon een muur liet openbreken. Nauwelijks was hij binnen of de zoete geur van heiligheid liet zich opsnuiven. `Niets in de ledematen van de dode vertoonde tekenen van verval.' Othon doet het lichaam een nieuw wit gewaad aan, knipt de nagels, en maakt het onderkomen schoon. Het enige verval dat men waarneemt betreft het weggerotte puntje van Karels neus. `Maar de keizer liet het ontbrekende deel vervangen door goud.' Uiteraard zorgde de Keizer voor een relikwie van zijn vereerde voorganger. Novalis besluit: `Vervolgens nam hij een tand uit het kadaver, en nadat hij de cel had laten herstellen, vertrok hij.'

Iets soortgelijks gebeurde een halve eeuw eerder in Noordwijk bij de opening van het graf van de een eeuw eerder gestorven Sint Jeroen. Als de tombe in aanwezigheid van Sint Nothbodo, Graaf Dirk II 'de vrome' en bisschop Balderik van Utrecht wordt geopend, stroomt de 'allerzoetste geur hen tegemoet uit het gebeente van de martelaar'.

De heilige jezuïet François Xavier overleed in 1552, zijn lichaam rook nog steeds "zeer aangenaam en fris" toen het in 1744 werd opgegraven.

Vroeger mocht het verhaal over een lekker geurtje van het lijk, zeker wanneer het een schijnbaar eeuwig houdend parfum bleek te zijn, ruim voldoende om 'vox populi' daadwerkelijk heilig te worden verklaard. Tegenwoordig is daar meer voor nodig.

Een van de procedures bij een heiligverklaring is het openen van het graf om vast te stellen of de toekomstige zalige of heilige inderdaad aanwezig is. Indien daarbij wordt vastgesteld dat het lichaam intact is gebleven, dan is dat een reden te meer om de procedure te bespoedigen. Het is, op zichzelf, een wonder, en voor een heiligverklaring zijn er twee wonderen nodig. Een goede staat van het lichaam is tegenwoordig niet voldoende om heilig verklaard te worden.

Bij de opening van het graf van Sint Vincentius (overleden 1660) in 1712 schreef de kardinaal van Noailles: `Het is bekend dat deze ceremonie [het openen van het graf] gewoonlijk voorafgaat aan de zaligverklaring, aangezien de ongecorrumpeerde staat van het lichaam op zichzelf niet beschouwd wordt als een bewijs van heiligheid.'

Cathérine Labouré overleed in 1888. Haar vrome leven werd opgeluisterd door enige verschijningen van Maria. In 1933 werd haar graf geopend, en daaraan danken we een recente beschrijving waaruit blijkt dat we het ontbreken van lichamelijk verval zeer letterlijk moeten nemen. `De relieken van de zalige werden officieel opgegraven en geïdentificeerd op dinsdag en woensdag 22 maart 1933. Na vijfenvijftig [sic] jaren in het graf werd het lichaam in perfecte staat van bewaring aangetroffen. Op wonderlijke wijze had het geheel de huid behouden, het vlees, de spieren, de souplesse; de ogen, hoewel zeer ingevallen, waren intact gebleven; armen en benen lieten zich zonder moeite buigen; de bloedvaten waren uitgedroogd; niets had de conservering van het lijk nadelig beïnvloed.'

De intactheid is niet altijd vastgesteld bij een onderzoek door kerkelijke instanties. Ook schending van het graf door niet-katholieken, tijdens de Franse revolutie en de Reformatie, is een bron van informatie. Zo zou het graf van de heilige Fulcran (overleden in 1006) in 1572 door de hugenoten geschonden zijn. Ze gooiden het intacte lichaam in het vuur.
De zalige maagd Chrétienne van het Heilig Kruis overleed in 1310. Haar ook anderszins ongeschonden lichaam verging pas toen de kerk waarin het begraven lag in 1514 afbrandde.
De heilige Piat, overleden in 286, was nog intact toen zijn overschot in 1794 door revolutionairen in ongebluste kalk gegooid werd; in 1816 werd hij teruggevonden: ongeschonden.
De heilige koning Olaf van Zweden (1037) werd in 1541 door lutheranen wreed in zijn eeuwige slaap gestoord. Ze schrokken zo van zijn onbedorven lichaam dat ze het met rust lieten, en zich beperkten tot plundering van de kerk.

LEES VERDER

INDEX

Ontbreekt er informatie? Is er een situatie veranderd?
Laat dat dan in ons Hollandse Heiligen mededelingenboard weten.

Deze on-line encyclopedie van Nederlandse Heiligen, Genadeoorden en bedevaartsplaatsen is geschreven door Mohamed el-Fers.
Van dezelfde auteur verschenen o.a.:
Jacques Brel ISBN 90-5330-245-X (voor België ISBN 90-5312-113-7);
Mehmed VI Vahdeddin, de laatste sultan ISBN 90-5330-023-6;
Istanbul ISBN 90-5330-240-9 (1e druk 90-5330-054-6, 2de druk 90-5330 240 9, in België ISBN 90-5466 790 7);
Columbus ISBN 90-5330-032-5;
Oum Kalsoum ISBN 90-5330-036-8;
Bob Marley ISBN 90-5330-015-5;
Hoe gevaarlijk zijn de Turken? (Mohamed el-Fers en drs Chris Nibbering) ISBN 90-9011-752-0; Ramadan, meer dan vasten (Mohamed el-Fers en drs Veyis Güngör) ISBN 90-736-1613-1.

Playwrights ´Amsterdams Mirakelspel´ en ´De Zaak Schnitke´ (premiére voorafgaande aan de Alfred Schnitke opera ´Life with an idiot´ in aanwezigheid van de componist en H.M. koningin Beatrix en Z.K.H. prins Claus der Nederlanden).

All sites © Mohamed el-Fers
9326